Waarom eigenlijk "tweedehands"?

Met de secondewijzer heeft het niets te maken. Met roddels wel.

Nee, de klok heeft daar niets mee te maken, ook al beweert iedereen van wel. De verwarring is begrijpelijk, omdat het Engelse "second hand" inderdaad beide kan betekenen. Ze is echter onjuist.

De secondewijzer heet zo vanwege een rekenlogica die uit het Latijn stamt. Men verdeelde het uur in kleine delen: de "pars minuta prima", het eerste verkleinde deel – daaruit werd de minuut. Deelde men nog een keer, dan kreeg men de "pars minuta secunda", het tweede verkleinde deel, en daaruit werd de seconde. De wijzer draagt de naam van de tijdseenheid, niet die van een volgorde van eigenaars. Twee totaal verschillende woorden die toevallig hetzelfde klinken.

De uitdrukking "uit de tweede hand" beschrijft simpelweg de reisweg van een voorwerp. De eerste hand is de bron, de tweede hand het station daarna, en als het ingewikkeld wordt, komen de derde en vierde erbij. Datzelfde beeld komt in meerdere talen voor: "de seconde main" in het Frans, "tweedehands" in het Nederlands. Blijkbaar ligt de hand als symbool voor doorgifte zo voor de hand, dat men onafhankelijk van elkaar tot die beeldspraak kwam.

Oorspronkelijk ging het daarbij helemaal niet om voorwerpen, maar om kennis. Wie iets uit de eerste hand vernam, had het van de betrokkene zelf gehoord. Wie het uit de tweede hand had, kende alleen de doorvertelde versie – met alles wat daarbij gebeurt. Pas later verschoof de formulering van informatie naar dingen, en wel precies op het moment dat dingen op grote schaal van eigenaar begonnen te wisselen.

De kleine bijsmaak is gebleven. Bij informatie is de tweede hand een nadeel, omdat er onderweg iets verloren gaat: een detail, een samenhang, de halve waarheid.

Bij een grammofoonplaat is het precies andersom. Daar komt er onderweg iets bij.

 

Verder lezen: